Wat is het verschil tussen PEM en gewone vermoeidheid?
De gevaarlijke ‘kater’: wat is het verschil tussen PEM (Post-Exertional Malaise) en gewone vermoeidheid?
“Maar iedereen is toch wel eens moe?”
Het is een opmerking die veel mensen met long covid of post-covid te horen krijgen. Het is een goedbedoelde, maar pijnlijk onwetende reactie die het meest invaliderende symptoom van de ziekte volledig miskent: Post-Exertional Malaise, ofwel PEM.
PEM is niet ‘gewoon moe zijn’. Het is een verraderlijke en onevenredige verslechtering van klachten na een inspanning die voorheen normaal was. Het begrijpen van het verschil tussen PEM en normale vermoeidheid is niet alleen cruciaal voor je eigen erkenning, maar het is de absolute basis voor het managen van je herstel. Doorgaan op de oude manier is niet alleen onproductief; het is schadelijk.
Wat is gewone vermoeidheid?
Gewone vermoeidheid is een natuurlijk en gezond signaal van je lichaam. Je hebt een drukke dag gehad, gesport, of slecht geslapen. Je voelt je moe, je energie is laag. De oplossing is simpel en effectief: je neemt rust, slaapt een nacht goed, en de volgende dag voel je je hersteld en opgeladen. Rust werkt. Inspanning maakt je op de lange termijn sterker.
Wat is Post-Exertional Malaise (PEM)?
PEM is een pathologische reactie van het lichaam. Het is een kernsymptoom van Myalgische Encefalomyelitis / Chronisch Vermoeidheidssyndroom (ME/CVS) en wordt nu ook erkend als een van de belangrijkste kenmerken van long covid. De belangrijkste verschillen zijn:
1. De vertraging (de ‘kater’):
Het meest verraderlijke van PEM is de vertraging.
Je doet iets – een wandeling, een sociaal uitje, een paar uur geconcentreerd werk – en op dat moment voel je je misschien nog redelijk oké. De echte klap komt pas 12 tot 72 uur later. Het voelt als een plotselinge, intense griep of een zware kater, zonder de alcohol. Deze vertraging maakt het extreem moeilijk om oorzaak en gevolg te koppelen.
2. De onevenredigheid:
De trigger voor PEM is vaak een inspanning die voor een gezond persoon triviaal is. Een douche nemen, een maaltijd koken, een telefoongesprek van 10 minuten. De reactie van het lichaam is compleet buiten proportie. Een kleine activiteit kan leiden tot dagen of zelfs weken van totale uitputting en verergerde symptomen.
3. De Symptoom-Explosie:
PEM is veel meer dan alleen vermoeidheid. Het is een wijdverspreide verergering van al je long covid klachten.
Denk aan:
•Toename van brain fog en cognitieve problemen
•Verergerde spier- en gewrichtspijn
•Opgezwollen lymfeklieren, zere keel
•Slaapproblemen
•Hoofdpijn en migraine
•Verhoogde hartslag en duizeligheid (POTS)
4. Rust werkt niet (op de normale manier):
Waar je bij gewone vermoeidheid na een nacht slapen herstelt, kan een PEM-crash dagen of weken duren.
Rust is wel absoluut noodzakelijk, maar het voelt niet als ‘opladen’. Het is meer een kwestie van de tijd uitzitten totdat de storm in je lichaam weer een beetje gaat liggen.
Waarom is het cruciaal om dit verschil te kennen?
Het negeren van PEM is de snelste weg naar een verslechtering van je conditie. Het advies ‘je moet er doorheen pushen’ of ‘probeer elke dag iets meer te doen’ (Graded Exercise Therapy) is gebaseerd op het model van gewone vermoeidheid en is bewezen schadelijk voor mensen met PEM. Elke keer dat je over je grens gaat en een PEM-crash veroorzaakt, duw je je zenuwstelsel dieper in de overlevingsstand en verlaag je je algehele energieniveau op de lange termijn.
De oplossing: energiemanagement (Pacing)
De enige manier om de cyclus van PEM te doorbreken is door radicaal van strategie te veranderen. Niet meer pushen, maar pacen. Pacing betekent dat je bewust en proactief ruim binnen je energiegrenzen blijft, zelfs op de dagen dat je je beter voelt. Het doel is om crashes te voorkomen, zodat je zenuwstelsel eindelijk de kans krijgt om te kalmeren en te herstellen.
Het leren van pacing is een kunst op zich. Het vereist dat je je lichaam op een compleet nieuwe manier leert kennen. Het vereist dat je je eigen ‘energiesignalen’ leert herkennen voordat het te laat is.
In het Lijf & Brein RESET Pilotprogramma is het aanleren van deze vaardigheid een integraal onderdeel. We helpen je niet alleen om je zenuwstelsel te resetten, maar geven je ook de praktische tools om je energie te managen, zodat je een stabiele basis kunt bouwen voor duurzaam herstel.
[-> Worstel jij met PEM? Leer hoe je de cyclus kunt doorbreken en stabiele energie kunt opbouwen.]
